ვინ ვისზე ზრუნავს — საზოგადოების სარკე უსახლკარო ადამიანებში

საქართველოში ადამიანი შეიძლება დაიკარგოს არა მხოლოდ ქუჩაში, არამედ იმ სივრცესა და სისტემას შორისაც, რომელიც თითქოს მისთვის უნდა არსებობდეს. დღეს, როცა ქალაქები ბრწყინავენ განათებებით და ახალი შენობებით, მათი ჩრდილში ადამიანები ცხოვრობენ — უჩვეულოდ უხილავები, თითქოს რეალობის ბაგებიდან გამორჩენილნი.

უსახლკაროების რეალობა — სიცოცხლე სიცივეში

საქართველოში, განსაკუთრებით დიდ ქალაქებში, უსახლკაროების რაოდენობა ზუსტად არც ერთ უწყებას არ აქვს დათვლილი.
არსებობს სტატისტიკა სოციალურად დაუცველების, მაგრამ არა შენობაში ძილის უფლების გარეშე დარჩენილთა.
ისინი უბრალოდ არიან, მაგრამ ოფიციალურად არ არსებობენ.

სასწრაფო სამედიცინო დახმარება მათ არ ემსახურება — ვინაიდან მათ არ აქვთ მისამართი, საბუთი ან დამადასტურებელი იდენტობა.
კერძო კლინიკები მათ არ იღებენ, რადგან „სოციალური დაფინანსება არ აქვთ“.
სახელმწიფო კლინიკებიდან კი ფაქტობრივად ერთადერთი ადგილია რესპუბლიკური საავადმყოფო, რომელიც ზოგჯერ იღებს ასეთ პაციენტებს — თუმცა სისტემური პოლიტიკა ამ მხრივ არ არსებობს.

ქუჩაში დაშავებულ უსახლკაროს შეიძლება უბრალოდ გვერდი აუარონ — არა გულწრფელი სისასტიკით, არამედ სოციალური ინდიფერენტულობით: „ვერაფერს დავეხმარები, ეს ჩემი პრობლემა არაა.“

და მაინც, რეალურად იმისათვის, რომ თბილისში არც ერთ ადამიანს აღარ ეძინოს გარეთ, მინიმალური საცხოვრებელი ინფრასტრუქტურის შესაქმნელად (დასაძინებელი ბლოკებით, სათავსოებით, სველი წერტილებით, სამედიცინო ზედამხედველობით),
საჭიროა დაახლოებით 200 000 აშშ დოლარი — ანუ ერთი საშუალო სტატუსის რესტორნის ბიუჯეტი ან ერთი ბიუჯეტური ტელეშოუს სეზონი.

რატომ არავინ ზრუნავს? — გულგრილობის მექანიკა

გულგრილობა არ იწყება სახელმწიფოთი — ის იწყება თითოეული მოქალაქის ცნობიერებაში.
ჩვენ დავკარგეთ თანაგრძნობის ინსტინქტი.
როდესაც ვხედავთ ქუჩაში გაჭირვებულს, ვამბობთ: “ალბათ თვითონაა დამნაშავე”, “სვამს, ვერ ინარჩუნებს თავს”, ან კიდევ უარესი —
“არ მინდა ცუდ ენერგიაზე ვიყო.”

ეს ფრაზები გვიცავს პასუხისმგებლობისგან, მაგრამ მათ უკან იშლება ის ძირითადი პრობლემა, რომ საზოგადოებამ დაკარგა საერთო “ჩვენ”-ის განცდა.

გულგრილობა გახდა კულტურული იმუნიტეტი — ენერგიის ეკონომიის ერთ-ერთი ფორმა: არ გინდა სხვისი ტკივილი იგრძნო,
რადგან საკუთარი წონაც გაწვება.

მაგრამ ეს არ არის მხოლოდ მორალური კრიზისი — ეს უკვე ეროვნული უსაფრთხოების საკითხია.
როდესაც მოქალაქე ქუჩაში კვდება სიცივით და საზოგადოება არ რეაგირებს, ეს ნიშნავს, რომ სისტემა აღარ ცნობს ადამიანს
როგორც საკუთარი სხეულის უჯრედს.

სხვა ქვეყნების პრაქტიკა — როგორ შეიძლება იყოს

ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში უსახლკაროებთან მიდგომა ბოლო ათწლეულებში რადიკალურად შეიცვალა.
მათ აღარ უყურებენ როგორც სოციალურ ნარჩენს, არამედ როგორც მოქალაქეს, რომელსაც უნდა მიეცეს შანსი, რომ ისევ გახდეს სისტემის ნაწილი.

ფინეთი არის ყველაზე ცნობილი მაგალითი.
მათ დანერგეს პროგრამა “Housing First” — იდეა მარტივია: ჯერ მისცე ადამიანს სახლი, და მხოლოდ მერე იმუშავე მის სოციალურ რეაბილიტაციაზე.
შედეგად, უსახლკაროობა ქვეყანაში შემცირდა 80%-ით.

ნიდერლანდები, დანია, ნორვეგია — ყველგან მოქმედებს მუნიციპალური თავშესაფრები, სადაც ადამიანს შეუძლია მიიღოს სამედიცინო დახმარება, ფსიქოლოგიური კონსულტაცია და საკვები — არა მოწყალების გრძნობით, არამედ მოქალაქის უფლებად.

აშშ-ში, განსაკუთრებით კალიფორნიაში, პრობლემამ სხვა ფორმა მიიღო — უსახლკაროების რაოდენობა კვლავ დიდია, მაგრამ არსებობს ათასობით არასამთავრობო პროგრამა, სოციალური ინოვაციები (მაგალითად, მობილური საცხოვრებელი მოდულები, community-based ნებაყოფლობითი რეაბილიტაცია), და სახელმწიფო ფინანსურად მხარს უჭერს ამ პროექტებს.

საქართველო — სისტემა ადამიანზე უარესი

საქართველოში კი საკითხი არ არსებობს სახელმწიფო სტრატეგიაში საერთოდ.
არ არსებობს ცენტრალური მონაცემები, არ არსებობს კანონმდებლობა, რომელიც ავალდებულებს მუნიციპალიტეტებს
შექმნან მინიმალური საცხოვრებელი პირობები ან შუალედური თავშესაფრები.

არასამთავრობო სექტორი და ეკლესიაც კი ამ მიმართულებით ფრაგმენტულად მოქმედებს, ხოლო საზოგადოება — უყურებს, მაგრამ აღარ ხედავს.

ჩვენ გვაკლია არა ფული, არამედ გული.
სულ რაღაც 200 000 დოლარით შეიძლება შეიქმნას მოდელური თავშესაფარი, სადაც ყველა გარეთ დარჩენილ ადამიანს ექნება თავშესაფარი, სისუფთავე, მკურნალობა და შანსი. მაგრამ არავინ იღებს ამ გადაწყვეტილებას. რადგან ტკივილი — ეკონომიკურად არახელსაყრელია.

დასკვნა — ქვეყნის სარკე მისი ქუჩაა

საზოგადოება ფასობს იმით, როგორ ექცევა ყველაზე სუსტ წევრებს.
ჩვენი ქუჩები გვაჩვენებენ ზუსტად იმას, თუ სად მთავრდება ქართული სტუმართმოყვარეობა და იწყება გულგრილობა.

თუ ქვეყანაში ადამიანი ქუჩაში კვდება და ეს ამბავი ვერ შემძრავს, მაშინ პრობლემა ეკონომიკაში კი არა — ცნობიერებაშია.

გულგრილობა არ არის ბუნებრივი მდგომარეობა — ის ისწავლება.
მაგრამ ისევე შეიძლება გააზრებულად გაუქმდეს.

საჭირო არ არის მილიარდები, მხოლოდ გონიერება და ნება — გავაცნობიეროთ, რომ ჩვენ ვზიარებთ ერთ ქალაქს, ერთ ჰაერს, ერთ სიჩუმეს.
და როცა ერთს სცივა — სინამდვილეში მთელი საზოგადოება ცივდება.

„ვინ ვისზე ზრუნავს“ — ეს კითხვა არ არის რიტორიკული.
ის არის საქართველოს მორალური ტესტი.
და პასუხი მარტივია: თუ ჩვენ არ ვიზრუნებთ ერთმანეთზე,
მაშინ არც ერთი სისტემა, არც ერთი ღმერთი და არც ერთი სახელმწიფო ვერ გვიშველის.

„ქვეყანა იმით ფასდება, როგორ ექცევა იმათ, ვისაც ყველაზე ნაკლებად შეუძლია საკუთარი თავის დაცვა.“

აკა სინჯიკაშვილი

ცოდნის მაძიებელნი (პოდკასტი)