ლაპარაკი ღრუბლიდან

რატომ ვერ/არ წარადგინა მთავრობამ მკაფიო, გასაგები და დასრულებული განათლების რეფორმის კონცეფცია?

საქართველოს ახალი განათლების რეფორმა – განსაკუთრებით უმაღლესი განათლების მიმართულებით – საზოგადოებაში ბუნდოვანად, შერეულად და ხშირ შემთხვევაში დამაბნევნელად გამოჩნდა. მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტი ოფიციალურად გამოქვეყნებულია, ის ვერ ქმნის ძლიერ წარმოდგენას იმაზე, რა ზუსტად იცვლება, რატომ და რა შედეგი ექნება ათეულ ათას სტუდენტს, აბიტურიენტს და უნივერსიტეტს.

რატომ მივიღეთ ასეთი „უხეში ფორმის“ კონცეფცია, როცა საუბარია სფეროზე, რომელიც ერთ-ერთ ყველაზე სტრატეგიულია ქვეყნისთვის? ქვემოთ რამდენიმე ძირითადი მიზეზი – პოლიტიკური, ინსტიტუციური და კომუნიკაციური – რომლებიც აშკარად იკვეთება.

1. რეფორმა შედგენილია „ზემოდან-ქვემოთ“, არა პროფესიული პროცესიდან

სკანდინავიურ თუ დასავლურ სახელმწიფოებში განათლების რეფორმა იქმნება ღია კონსულტაციებით: უნივერსიტეტები, ასოციაციები, ექსპერტები, მასწავლებლები და სტუდენტები ჩართული არიან ადრეული ეტაპიდან.
ჩვენთან კი აშკარად იგრძნობა პირიქით: გადაწყეტილებები უკვე მიღებულია, ხოლო პროფესიული წრეები შემდგომ „ეცნობიან“ მათ.

როცა პროცესი ინკლუზიური არ არის, დოკუმენტი ბუნდოვანი გამოდის, რადგან რეალურად ვერ ეყრდნობა ფართო პროფესიულ კონსენსუსს და არ აქვს სიღრმისეული არგუმენტაცია.

2. მიზანმიმართულია „მანევრის სივრცის“ დატოვება

კონცეფციის ტექსტი სპეციალურად ზოგადია. მიზეზი მარტივია:
მთავრობას სჭირდება მოქნილი სივრცე, რათა რეაქციების მიხედვით შეცვალოს ტონი, შინაარსი ან პრიორიტეტები.

თუ ყველაფერი მკაფიოდ იქნებოდა გაწერილი, საზოგადოებრივი პროტესტის შემთხვევაში გადაკეთება რთულდებოდა.
ახლა კი მარტივია თქვან: „ეს მხოლოდ კონცეფციაა, საბოლოო ვერსია სხვა იქნება.“

ეს პოლიტიკის კლასიკური ტექნიკაა – ჯერ რეაქციის ანალიზი, მერე ჩამოყალიბება.

3. ცენტრალიზაციისკენ სწრაფვა მოითხოვს ფრთხილ, უმნიშვნელოდ ჩამოყალიბებულ ენას

მთავარი სამწევრიანი ცვლილებები – 3+1 მოდელი, გრანტების სისტემის შეცვლა და „ერთი ქალაქი – ერთი ფაკულტეტი“ – პრაქტიკულად ნიშნავს, რომ განათლების სექტორში სახელმწიფო კონტროლი იზრდება.

როცა სისტემა ხდება უფრო ცენტრალიზებული:
ფაკულტეტები ლაგდება ტერიტორიების მიხედვით, დაფინანსება უფრო მკაცრად კონტროლდება და უნივერსიტეტის არჩევანის თავისუფლება მცირდება.
ამას არც უნივერსიტეტები მოიწონებენ, არც სტუდენტები, არც საერთაშორისო პარტნიორები.

შედეგად, რეფორმა წერია მკვეთრად დიპლომატიური ტერმინებით – „ოპტიმიზაცია“, „პროფილების მორგება“, „კლასტერიზაცია“, „ენერგოეფექტური განაწილება“ – რაც რეალურ შინაარსს ფარავს.

4. გეგმა თვითონაც ბოლომდე დასრულებული არ არის

ეს ალბათ ყველაზე პირდაპირი მიზეზია.

კონცეფციის ტექსტში უამრავი უთქმელია:

• სად არის ახალი დაფინანსების ზუსტი ფორმულა?

• როგორ მოხდება უნივერსიტეტების კლასტერიზაცია?

• როგორ დაიცავენ ხარისხს 3+1 მოდელში?

• რა კრიტერიუმებით განისაზღვრება „სახელმწიფო დაკვეთა“?

• როგორ წარმოჩნდება საერთაშორისო აღიარება?

• რა ეკონომიკურ ეფექტს ელიან?

როდესაც სამოქმედო გეგმა არაა ბოლომდე ჩამოყალიბებული, დოკუმენტი ბუნდოვანი რჩება – რადგან დეტალების გაწერა ნიშნავს პასუხისმგებლობას.

5. სუსტი კომუნიკაციური სტრატეგია – სახელმწიფოს ქრონიკული პრობლემა

აღარც ახალია და აღარც მოულოდნელი:
მთავრობა გადაწყვეტილებებს იღებს ჩუმად და შემდეგ სარეკლამო ფორმატში „წარადგენს“.

საჯარო განხილვა, დებატები, თემატური ჯგუფები, უნივერსიტეტებთან პირდაპირი დიალოგი – თითქმის არ ჩანს.
როდესაც კომუნიკაცია არ არის გამჭვირვალე, რეფორმა ზედაპირულად, პრეზენტაციის სახით გვხვდება – და არა როგორც მკაფიო გეგმა.

6. რეფორმა უფრო ინსტიტუციურ-პოლიტიკურ მიზნებს ემსახურება, ვიდრე განათლების განვითარებას

რეფორმის ტექსტში აშკარად იკვეთება:

• ფაკულტეტების გადანაწილება – მსგავსია ადმინისტრაციული არქიტექტურის ცვლილებებისა.

• დაფინანსების ცენტრალიზება – უფრო ფინანსური კონტროლის ინსტრუმენტია, ვიდრე ხარისხის გაძლიერების.

• ქუთაისის უნივერსიტეტული ცენტრის გაძლიერება – განვითარების პოლიტიკურ-რეგიონული პროექტი.

ეს ყველაფერი შეიძლება იყოს ლეგიტიმური სახელმწიფო ამოცანა, მაგრამ განათლების რეფორმა უნდა ემსახურებოდეს საბოლოო მომხმარებელს – სტუდენტს, მასწავლებელს, მეცნიერებას – და არა მხოლოდ ინსტიტუციურ დიზაინს.

როდესაც პრიორიტეტი არის პოლიტიკური არქიტექტურა და არა აკადემიური შედეგი, რეფორმის დოკუმენტი ბუნდოვანი და ზოგადი გამოდის.

დასკვნა — რატომ იყო რეფორმა მოძიმდენად ბუნდოვანი?

მოკლედ:

• იმიტომ, რომ გადაწყვეტილებები ზემოდან ჩამოვიდა, არა პროფესიული პროცესიდან.

• იმიტომ, რომ მთავრობა ტოვებს „სივრცეს“ შემდგომი კორექტირებისთვის.

• იმიტომ, რომ ცენტრალიზაციის გაღრმავება ხმამაღლა ვერ ითქმის.

• იმიტომ, რომ გეგმა ბოლომდე ჯერ არც მათ აქვთ ჩამოყალიბებული.

• იმიტომ, რომ კომუნიკაციის კულტურა სახელმწიფო სტრუქტურებში სუსტია.

• იმიტომ, რომ ფოკუსი განათლებაზე კი არა, სისტემურ-ინსტიტუციურ ფორმატირებაზეა.

ეს ყველაფერი ქმნის განცდას, რომ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რეფორმა ქვეყანაში დაიწყო არა როგორც განათლების ხედვა, არამედ როგორც ინსტიტუციური პროექტი, რომელიც ჯერ ბოლომდე არც გამზადებულა და არც ახსნილა.